Home/Maatvast Solderen
Maatvast Solderen
Hardsolderen en zilversolderen in onze werkplaats in Naaldwijk. Maatvast en zonder vervorming, en waar nodig met een druktest op lekkage.
Maatvast solderen: een verbinding die de tekening respecteert
Maatvast solderen is voor ons team bij Westland Metaalbewerking het antwoord op een vraag die wij bijna elke week horen: kunnen jullie deze twee delen verbinden zonder dat het onderdeel daarna scheef staat? Meestal kan dat, en de reden is eenvoudiger dan veel mensen denken. Bij hardsolderen blijft het basismateriaal vast. Alleen het soldeer wordt vloeibaar, trekt de nauwe spleet tussen de delen in en hecht zich aan beide oppervlakken. Er ontstaat dus geen smeltbad dat bij het afkoelen krimpt en aan het werkstuk trekt. Dat is in een notendop waarom maatvast solderen werkt. In onze werkplaats aan de Industriestraat in Naaldwijk doen wij dit werk al zo’n acht jaar, binnen een bedrijf dat ruim twintig jaar ervaring heeft in metaalbewerking en meer dan duizend projecten heeft geleverd. Al het soldeerwerk gebeurt bij ons handmatig, aan een brander die op propaan en zuurstof brandt. Een oven of inductie-installatie hebben wij niet, en dat zeggen wij er eerlijk bij. Juist met de brander kunnen wij per werkstuk bepalen waar de warmte naartoe gaat, en dat is bij maatvast solderen vaak de helft van het werk. Wie een onderdeel heeft dat na het verbinden nog precies moet passen, in een machine, een frame of een leidingsysteem, heeft weinig aan een sterke naad als de maten daarna niet meer kloppen. Daarom kijken wij bij elke aanvraag eerst naar de maatvoering en pas daarna naar de verbinding.
Wat maatvast in de praktijk betekent
Maatvast is geen vaag begrip. Het betekent dat de afstanden, hoeken en vlakken die op de tekening staan, na het solderen nog steeds kloppen. Een buis blijft rond, een flens blijft vlak en een pen blijft haaks in zijn huls staan. De wanddikte blijft bovendien gelijk, omdat er geen materiaal wegsmelt. Voor een opdrachtgever die een onderdeel in een groter geheel moet inbouwen, is dat het verschil tussen monteren en opnieuw beginnen. Maatvast solderen gaat dus niet alleen over de naad, maar over het hele werkstuk na afloop.
Waarom maatvast solderen minder vervorming geeft dan lassen
Om te begrijpen waarom maatvast solderen werkt, helpt het om naar lassen te kijken. Bij lassen smelt het metaal zelf plaatselijk. De twee delen lopen in elkaar over, en zodra die plek afkoelt, krimpt hij. Die krimp trekt aan het werkstuk, en hoe meer naden er zijn, hoe meer het onderdeel uit zijn vorm raakt. Bij een zware stalen constructie maakt dat weinig uit, maar bij een nauwkeurig onderdeel wel.
Geen smeltbad, wel een sterke verbinding
Bij hardsolderen verwarmen wij de delen tot het werkgebied van het soldeer, en dat ligt ruim onder het smeltpunt van de metalen die wij verbinden. Het soldeer wordt door capillaire werking de spleet in getrokken en vult die over de hele overlapping. De kracht van de verbinding komt uit dat overlappende oppervlak, niet uit een opgebouwde rups. Het werkstuk krijgt minder warmte, en de warmte die er wel in gaat, blijft beter verdeeld. Daardoor is de vervorming bij maatvast solderen aanzienlijk kleiner dan bij een lasnaad.
Het soldeer bepaalt hoeveel warmte er nodig is
Niet elk hardsoldeer is geschikt voor maatvast solderen. Zogeheten messingsoldeer, een legering van koper en zink, wordt pas vloeibaar als het werkstuk ruwweg negenhonderd graden heeft bereikt. Die worden gebruikt voor zwaarder stalen werk, maar voor onderdelen die op maat moeten blijven zijn ze ongeschikt, omdat die hoge temperatuur te veel in het werkstuk doet. Wij werken daarom standaard met zilversoldeer met vijfenvijftig procent zilver. Van de soorten die wij in huis hebben, vloeit dat het laagst, ruwweg tussen zeshonderdvijftig en achthonderdvijftig graden. Minder warmte betekent minder uitzetten en minder krimpen, en dus een onderdeel dat dichter bij de tekening blijft.
Messing vraagt de meeste beheersing
Bij messing is maatvast solderen een kwestie van geduld. Messing bestaat uit koper en zink, en dat zink begint rond de negenhonderd graden te koken. De ruimte tussen een goede verbinding en een beschadigd werkstuk is daardoor smal. Messing voert de warmte bovendien minder snel af dan koper, waardoor een hete plek heet blijft. Onze soldeerder houdt de vlam dus in beweging en let op het complete onderdeel, niet alleen op de plek waar het soldeer moet komen. Gaat dat mis, dan ontsnapt het zink als een witte walm en blijft er een roodachtig, zwakker stuk messing achter dat niet meer te redden is.
RVS: warmte die blijft hangen
Roestvast staal gedraagt zich weer anders. Dit materiaal houdt de warmte vast op de plek waar die binnenkomt en zet flink uit, dus een lasboog laat dunne RVS-delen al snel trekken of er een gat in branden. Dat maakt maatvast solderen bij dunwandig RVS een logische keuze. Daarnaast is er een minder bekend risico: wie RVS lang laat hangen in het temperatuurgebied van grofweg vierhonderdvijftig tot achthonderdvijftig graden, tast de bestandheid tegen roest aan. Ook daarom willen wij zo kort en zo laag mogelijk verwarmen. Met zilversoldeer en de juiste flux voor de taaie oxidelaag van RVS lukt dat goed. Na afloop is er rond de naad wel een duidelijke verkleuring zichtbaar, die met stralen weg te halen is.
Maatvast solderen begint lang voordat de brander aangaat
Het grootste misverstand over maatvast solderen is dat het allemaal om de vlam draait. In werkelijkheid wordt het resultaat voor een groot deel bepaald door wat er vooraf gebeurt. De pasvorm, de reiniging en de manier waarop het werkstuk tijdens het verwarmen blijft liggen, maken samen het verschil.
Een spleet van hooguit een tiende millimeter
Onze leverancier adviseert voor dit zilversoldeer een opening tussen de delen van 0,05 tot 0,1 millimeter. Nauwer kan het nauwelijks, en zo hoort het ook. Alleen in zo’n smalle opening trekt het soldeer zichzelf naar binnen en vult het de naad volledig. Zit er te veel lucht tussen of verschilt de opening per plek, dan blijft het soldeer buiten liggen en lijkt de naad van buiten prima terwijl hij van binnen leeg is. Omdat wij zelf draaien, frezen, zagen en ruimen, brengen wij de delen waar nodig eerst op maat. Het komt regelmatig voor dat er eerst verspaand wordt voordat er een vlam aan te pas komt.
Schoon materiaal en een doordachte opstelling
Soldeer hecht alleen op een schoon oppervlak, dus vet, vuil en oxide moeten eerst weg. Een onderdeel dat al jaren dienst heeft gedaan, vraagt daarbij beduidend meer schoonmaakwerk dan nieuw materiaal. Daarna bepalen wij hoe het werkstuk blijft liggen en waar de warmte heen moet. Een zwaar deel trekt warmte weg, terwijl een dun deel ernaast juist snel te heet wordt. Bij een pijp in een blok verwarmen wij daarom vooral het blok en laten wij de warmte naar de pijp toe stromen.
Een soldeermal voor seriewerk
Bij een serie wordt maatvast solderen pas echt interessant. Houdt iemand de delen met de hand of een tang vast, dan verschuift er altijd iets en varieert de spleet per stuk. Waar het loont, maken wij in onze eigen werkplaats een eenvoudige soldeermal die de delen bij elk exemplaar in dezelfde positie houdt. De soldeerder heeft dan beide handen vrij en de overlapping is overal gelijk. Een goed voorbeeld is een opdrachtgever uit Limburg, die elke maand rond de vijftig kleine warmtewisselaars aanlevert, telkens een messing blokje met twee ingesoldeerde RVS-pijpjes. Bij zo’n serie houden wij de opspanning, de volgorde en de hoeveelheid soldeer per stuk gelijk, zodat het laatste exemplaar net zo op maat is als het eerste.
Stel: een pen die haaks in een huls moet
Neem een hypothetisch voorbeeld. Stel dat u een stalen pen heeft die haaks en op een vaste diepte in een messing huls moet worden vastgezet. Voor een lasnaad is daar nauwelijks ruimte, en lassen zou het messing bovendien beschadigen. Bij maatvast solderen zorgen wij eerst dat de pen met een nauwe, gelijke spleet in de huls past. Een eenvoudige opspanning houdt de pen recht en op diepte terwijl wij verwarmen. Het soldeer trekt rondom de overlapping in en zet de pen vast zonder dat er iets verschuift. Zo is de vorm van de verbinding zelf al een reden om voor solderen te kiezen.
Stuur een tekening of foto en u hoort snel wat er kan en wat het kost.
De grenzen van maatvast solderen, eerlijk benoemd
Wij beloven liever niets wat wij niet waar kunnen maken. Maatvast solderen geeft minder vervorming dan lassen, maar het is geen toverformule. Er zijn situaties waarin u met een kleine afwijking rekening moet houden, en die bespreken wij vooraf.
Dunne vlakke plaat
Het lastigste werkstuk voor maatvast solderen is dunne, vlakke plaat. Waar de vlam de plaat raakt, zet het metaal uit, en tijdens het afkoelen trekt het weer samen; gebeurt dat niet overal even sterk, dan staat de plaat daarna bol of scheef. De lagere temperatuur van solderen maakt die kans kleiner dan bij lassen, al houden wij er altijd rekening mee. Wij houden de warmte daarom zo beperkt als de naad toelaat en spreiden haar zo goed mogelijk over de plaat. Is vlakheid voor uw onderdeel belangrijk, vermeld dat dan in de aanvraag. Bij compacte onderdelen en dikker materiaal speelt kromtrekken nauwelijks een rol.
Geharde en veredelde stalen
Bij gewoon constructiestaal verandert er weinig door hardsolderen. Geharde of veredelde stalen zijn een ander verhaal, omdat zij hun eigenschappen danken aan een warmtebehandeling. Opnieuw verhitten kan zo’n onderdeel plaatselijk zachter maken of spanning laten opbouwen. Wij vragen daarom altijd of een onderdeel gehard is. Is dat zo, dan kiezen wij een soldeer dat zo laag mogelijk vloeit, verwarmen wij kort en gericht en bespreken wij of een warmtebehandeling achteraf nodig is.
Wanneer lassen de betere keuze blijft
Maatvast solderen is niet altijd het juiste antwoord. Bij zwaar belast constructiewerk haalt een soldeerverbinding de sterkte van een doorgelaste naad niet, en een soldeerverbinding verweekt eerder wanneer het onderdeel tijdens gebruik heet wordt. Wij lassen ook zelf, met TIG en MIG, waarbij TIG onze specialiteit is tot dunwandig RVS van 0,5 millimeter. Wij hebben zelfs eens een opdracht gekregen die volgens de klant te dun was om te lassen, en die uiteindelijk juist gelast het mooiste resultaat gaf. U krijgt bij ons dus advies over de methode, en geen standaardantwoord.
Maatvast solderen laten uitvoeren in Naaldwijk
Een opdracht voor maatvast solderen loopt bij ons volgens een vaste route, van aanvraag tot levering. Dat geeft u vooraf duidelijkheid en zorgt ervoor dat er onderweg geen stap wordt overgeslagen.
Wat wij van u willen weten
Om te starten is een foto, een schets of een tekening voldoende. Een van ons belt u dan terug om het materiaal, het aantal stuks en de gewenste leverdatum af te stemmen. Voor maatvast solderen vragen wij ook welke maten kritisch zijn, want dat bepaalt hoe wij het werkstuk opstellen en welk soldeer wij kiezen. Een onderdeel dat later in een machine moet schuiven, vraagt een andere aanpak dan een messing frame dat vooral mooi moet zijn. Wij hebben op deze manier onder meer een messing onderdeel van een klassieke zeilboot hersteld, waarbij de vorm en de kleur van het origineel behouden moesten blijven.
Controle na het solderen
Zodra de naad gemaakt is, gaan de fluxresten eraf, want blijven die zitten, dan vreten ze op den duur aan het metaal. Elke naad controleren wij visueel op doorgevloeid soldeer. Bij nauwkeurig werk meten wij na. Moet er straks vloeistof of gas door het onderdeel, dan is een druktest mogelijk: wij sluiten de openingen af, brengen het onder druk en kijken of het dicht blijft. Geef bij de aanvraag aan als u die test wilt, dan nemen wij hem mee.
Afwerking voor onderdelen in het zicht
Niet elk onderdeel verdwijnt in een machine. Een messing frame voor een restaurant of een gerepareerd deel van een kroonluchter blijft gewoon zichtbaar, en dan telt het uiterlijk mee. Omdat het zilversoldeer bleker is dan messing, tekent de naad zich af als een dun zilveren lijntje. Vindt u dat storend, dan werken wij het lijntje bij tot het nauwelijks meer opvalt. Stralen haalt de warmteverkleuring weg, en verdere nabehandeling zoals vertinnen, vernikkelen of poedercoaten regelen wij grotendeels via partners. Houd er rekening mee dat de levertijd daardoor langer wordt.
Ophalen of laten bezorgen
Is het werk klaar, dan staat het voor u klaar in Naaldwijk, en binnen het Westland en in Den Haag, Rotterdam en Delft kunnen wij het ook komen brengen. Onze klanten zitten in de tuinbouw, de food, de jachtbouw en de medische sector, en daar maakt maatvast solderen vaak het verschil tussen een onderdeel dat direct past en een onderdeel dat terug moet. Wilt u overleggen over een maatvast onderdeel, bel dan op werkdagen tussen 8:00 en 17:00 naar +31 6 42 96 28 78. Mailt u liever een tekening of foto, dan hoort u snel wat het kost en wanneer het klaar is.
Veelgestelde vragen over maatvast solderen
Met maatvast solderen bedoelen wij een verbinding waarbij het onderdeel na afloop nog dezelfde maten heeft als op de tekening. Dat kan omdat bij hardsolderen alleen het soldeer smelt en het basismateriaal vast blijft. Het soldeer trekt door capillaire werking de nauwe spleet in en hecht zich aan beide delen. Er ontstaat geen smeltbad dat bij afkoelen krimpt en aan het werkstuk trekt. Een buis blijft daardoor rond en een vlak blijft vlak. Ook de wanddikte blijft gelijk, omdat er geen materiaal wegsmelt. Wij werken daarbij met een laag vloeiend zilversoldeer, zodat er zo min mogelijk warmte in het werkstuk komt. Zo houdt u een onderdeel over dat direct in het geheel past.
In de meeste gevallen geeft solderen duidelijk minder vervorming dan lassen. Bij lassen smelt het metaal plaatselijk en krimpt het bij het afkoelen, wat spanning en scheeftrekken veroorzaakt. Bij solderen blijft de temperatuur lager en wordt de warmte gelijkmatiger verdeeld. Toch is het niet in elke situatie volledig vervormingsvrij. Dunne, vlakke plaat kan door de warmte nog iets kromtrekken. Wij beperken dat door niet meer warmte in te brengen dan nodig. Is vlakheid voor uw onderdeel belangrijk, meld dat dan vooraf. Dan stemmen wij de opstelling en de manier van verwarmen daarop af.
Voor maatvast solderen gebruiken wij standaard zilversoldeer met vijfenvijftig procent zilver. Van de soorten die wij in huis hebben, vloeit dat bij de laagste temperatuur. Dat betekent dat wij minder warmte in het onderdeel hoeven te brengen. Soldeer op basis van koper en zink vloeit pas rond de negenhonderd graden en is voor maatvast werk ongeschikt. Voor koper op koper gebruiken wij soms koperfosforsoldeer, dat op koper zonder flux werkt. Op staal en RVS passen wij dat niet toe, omdat er dan brosse verbindingen ontstaan. Welke soort het wordt, hangt af van de materialen die samenkomen. Dat bepalen wij per opdracht voordat het werkstuk wordt verwarmd.
Het soldeer trekt alleen goed in een nauwe en gelijkmatige spleet. De leverancier van ons zilversoldeer houdt een spleet aan van 0,05 tot 0,1 millimeter. Is de opening te groot, dan blijft het soldeer aan de buitenkant hangen en vult het de naad niet. Een ongelijke spleet geeft bovendien een ongelijke verbinding. Wij controleren de passing daarom altijd voordat wij beginnen. Waar nodig draaien, frezen of ruimen wij de delen eerst op maat in onze eigen werkplaats. Daarmee leggen wij de basis voor een verbinding die dicht is en op maat blijft. Een goede pasvorm is bij solderen eigenlijk de halve verbinding.
Ja, dat doen wij regelmatig. Bij een serie houden wij de pasvorm, de opspanning, de volgorde en de hoeveelheid soldeer per stuk gelijk. Bij grotere aantallen bouwen wij vaak een simpele mal, zodat de delen bij ieder stuk exact gelijk liggen. Zo krijgt elk stuk dezelfde verbinding en dezelfde maten. Op die manier verwerken wij elke maand zo’n vijftig kleine warmtewisselaars voor een vaste opdrachtgever uit Limburg. Elk exemplaar is een blokje messing waarin wij twee pijpjes van RVS vastsolderen. Wij werken met de hand en niet met een oven of inductie. Voor series van tientallen stuks is die werkwijze goed geschikt.
Messing kan zeker maatvast worden gesoldeerd, maar het vraagt extra beheersing. Het zink in messing begint rond de negenhonderd graden te koken. Daardoor is de marge tussen een goede verbinding en een beschadigd werkstuk smal. Messing houdt de warmte bovendien lang vast op de plek waar u verwarmt. Wij werken daarom met laag vloeiend zilversoldeer en bewegen de vlam gelijkmatig over het werkstuk. Zo voorkomen wij dat een plek oververhit raakt terwijl de rest nog koud is. Het onderdeel behoudt daardoor zijn vorm, zijn maten en grotendeels zijn kleur. Wij hebben op die manier onder meer een messing onderdeel van een klassieke zeilboot hersteld.
Na het solderen maken wij het werkstuk eerst schoon en verwijderen wij de fluxresten. Daarna controleren wij elke naad visueel. Is het soldeer overal zichtbaar de naad in gelopen, dan is de verbinding in de praktijk dicht. Bij nauwkeurig werk meten wij de kritische maten na. Gaat het om een onderdeel waar vloeistof of gas doorheen gaat, dan kunnen wij een druktest doen. Daarvoor sluiten wij de openingen af en zetten wij het stuk onder druk om te zien of het lekt. Geef bij uw aanvraag aan als u die test wilt. Dan nemen wij hem mee in de planning en in de prijs.
Mail ons een tekening, een schets of desnoods een foto van het onderdeel. Wij nemen daarna telefonisch contact op over materiaal, aantal en levertijd. Vertel ons daarbij welke maten kritisch zijn en waar het onderdeel voor dient. Op basis daarvan krijgt u snel antwoord met een prijs en een levertijd. Telefonisch zijn wij op werkdagen van 8:00 tot 17:00 bereikbaar via +31 6 42 96 28 78. Onze werkplaats staat aan de Industriestraat 6G in Naaldwijk. Daar kunt u het werk ook weer ophalen, tenzij u liever heeft dat wij het in het Westland, Den Haag, Rotterdam of Delft afleveren. Heeft u haast, zeg het er dan direct bij.
Vertel wat er gesoldeerd moet worden.
Een foto, een schets of een tekening is genoeg. U krijgt snel antwoord met een prijs en een levertijd.
Industriestraat 6G, 2671 CT Naaldwijk
60702842
